Meşrutiyet’in İlk Özgür Seçimi

Meşrutiyet’in İlk Özgür Seçimi

Önce hatırlatmak babında Sultan Abdülhamit tarihimizin ilk anayasası olma özeliğini taşıyan 1876 Kanun-i Esasi ile I. Meşrutiyet’i ilan etmiştir.

Daha sonra 93 harbi olarak da bilinen 1877 – 78 Osmanlı-Rus savaşını bahane göstererek II. meclisi kapatmış ve meşrutiyetin ilk bölümü kapanmıştır.

II.Meşrutiyet, aradan 29 senenin ardından, 23 Temmuz 1908’de tekrardan ilân edilmesi ve Mebuslar Meclisi’nin Sultan Vahdettin tarafından 11 Nisan 1920’de tasfiyesi ile sona eren dönemdir.

II.Meşrutiyet’in ilanının yaklaşık 1 yıl sonra 5 Temmuz 1909 yılında bahsedeceğiz. Ama onun için biraz geri gitmemiz gerekiyor.

Latife Hanım’ın babası Muammer Bey, üç kuşak ticaretle uğraşmış Uşak kökenli zengin bir ailenin tek oğluydu. Adeviye ile Muammer’in zaman içerisinde 10 çocukları oldu, çocuklardan ilk dördü öldü. Yaşayan en büyük çocuk 1899 yılının 17 Haziranında dünyaya gelen Latife’ydi. Daha sonra aileye iki erkek çocuk daha katıldı, İsmail ile Ömer. Sonra da Vecihe, Rukiye ve Münci doğdu. Aileye, Batı’ya dönük ama Doğu’lu değerlere de gayet saygılı bir yaşam tarzı hâkimdi. Abdülhamid’in saltanat zamanındaki yıllarda ihracatçılar arasında Türklere pek rastlanmıyordu. Muammer Bey, İngiltere’yle yaptığı ticaretle yetinmedi, bir süre sonra da Amerika’ya ulaştı. 1900 yılında “Türk Tüccarı” sıfatıyla Tütün Borsası’nda ilk defa kendi namına bir sandalye elde etti. Türkiye’nin New York ve New Orleans pamuk borsalarında yer alan ilk üyesiydi.

Muammer Bey’in İzmir Belediyesi’yle ilişkisi 1908 yılında başladı. Önce İzmir Belediye Meclisi’ne girdi. Lideri olduğu İttihat ve Terakki Tilkilik Kulübü, mevcut belediye sorunlarını çözmek için Fedakârlar Meclisi adı altında bir komite oluşturmuştu. Merkez olarak Şehir Kulübü’nü kullanıyorlardı. 1909 yılında, Belediye Meclisi’nin boşalan sandalyeleri için Meşrutiyet’in ilk özgür seçimi yapıldı ve en çok oyu alan Uşakizade Muammer Bey kasası tamtakır İzmir Belediyesi’nin başkanlığını devraldı. Muammer Bey, işin başına gelince, büyük değişiklikler yapmak için harekete geçti. Şehrin acil gereksinim duyduğu caddeler açılacak, umumî bahçeler oluşturulacak, aydınlatmanın yaygınlaştırılması için bir elektrik fabrikası kurulacak, tramvay hattı Kokaryalı’dan Narlıdere’ye uzatılacaktı. Yapılacak pek çok iş vardı.

Ancak önce para bulmak gerekiyordu. Yeni belediye başkanı, İzmir Belediyesi’ni işler hale getirebilmek amacıyla 15 maddelik bir reform paketi hazırladı. Belediye gelirlerinin artırılmasına ilişkin önerilerin yanı sıra, yaşam biçimi açısından da şehri modernleştirecek başlıkların yer aldığı paket, Vilayet Meclisi’nden kırpılarak geçti. Kabul edilen kısmıyla işe başlandı. Esnafın tartı ve ölçüleri denetleniyor, fırınların temizliği, ekmeklerin niteliği gözetiliyor, sokakların temizliğine özen gösteriliyordu. Bir millet bahçesi, kulüp, tiyatro ve kütüphane planlanıyor. Basın, Belediye Heyeti’ni büyük ölçüde destekliyordu. Yapılan ilk özgür seçimde seçilen ilk belediye başkanı çok kısa sürede – yaklaşık altı ayda- onca iş yaptıktan sonra valiliğe atanan Muhtar Paşa şehre geldiği andan itibaren belediyeyle çatışınca Muammer Bey’in başkanlığı kısa sürdü.

Daha sonra cumhuriyetin kuruluşu ile birlikte tekrar İzmir belediye başkanı olmuş. Ta ki 20 Eylül 1924 yılına kadar. Bu tarihte İzmir Kokaryalı’daki bir sinemada çıkan yangında on üç kişinin yanarak ölmesi, Muammer Bey’in belediye tarafından sinemaların iyi denetlenemediğini ve çıkan yangından kendisinin sorumlu olduğunu düşünerek belediye başkanlığı görevinden istifa etmiştir.

İş Bankası’nın kurucuları arasında olan Muammer Uşakizade 22 Ocak 1955 yılında İstanbul’ da geçirdiği kalp krizi sonrası vefat etmiştir.

 

Yazar: Tuncer B.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir